Lạm dụng thuốc nhuận tràng là một vấn đề ngày càng phổ biến, đặc biệt là những người có nhu cầu giảm cân nhanh chóng. Việc lạm dụng thuốc nhuận tràng để giảm cân đang ngày càng được ưa chuộng và phổ biến. Tuy nhiên, việc này sẽ gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Bài viết dưới đây sẽ giải thích kỹ hơn về lý do ảnh hưởng đến sức khỏe, hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này!

Lạm dụng thuốc nhuận tràng là gì?

Lạm dụng thuốc nhuận tràng thường xảy ra khi người sử dụng cố gắng loại bỏ lượng calo không mong muốn để giảm cân và “cảm thấy gầy hơn” khi sử dụng thuốc nhuận tràng thường xuyên, lặp đi lặp lại. 

Thông thường thuốc nhuận tràng bị lạm dụng do người sử dụng lầm tưởng rằng, thuốc nhuận tràng sẽ giúp tống thức ăn và calo ra ngoài trước khi được hấp thụ vào cơ thể, tuy nhiên đó là việc không xảy ra. 

Việc lạm dụng thuốc nhuận tràng thật sự nghiêm trọng và nguy hiểm, đôi khi sẽ xảy ra những biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe và ảnh hưởng đến tính mạng.

Các loại thuốc nhuận tràng phổ biến

Các loại thuốc nhuận tràng được nhiều người biết đến bao gồm:

• Thuốc nhuận tràng tạo khối: loại tạo khối sẽ dựa trên lượng chất xơ này làm tăng hàm lượng nước và khối lượng phân, giúp phân di chuyển dễ dàng hơn trong đường ruột. Thường có tác dụng từ 12 giờ – 72 giờ.
• Thuốc nhuận tràng làm mềm phân: giúp chất béo và nước thẩm thấu vào phân, giúp phân di chuyển dễ dàng trong hệ tiêu hóa, thường mất từ 12 giờ – 72 giờ mới có tác dụng.
• Thuốc nhuận tràng kích thích: có tác dụng kích thích niêm mạc ruột đẩy phân đi theo.
• Thuốc nhuận tràng thẩm thấu và tăng thẩm thấu: có tác dụng tăng hút nước từ các mô xung quanh vào phân, làm phân mềm hơn và dễ di chuyển. Thường mất từ 30 phút – 60 phút để thuốc phát huy tác dụng.
• Thuốc nhuận tràng bôi trơn: có tác dụng làm cho phân trơn, từ đây sẽ di chuyển trong ruột dễ dàng và nhanh chóng hơn.

Các tác dụng không mong muốn khi lạm dụng thuốc nhuận tràng

Có một lưu ý bạn đó là bạn cần phải uống nhiều nước khi uống thuốc nhuận tràng.

Mặc dù thuốc nhuận tràng được xem là an toàn, tuy nhiên vẫn có các tác dụng không mong muốn như: đầy hơi, đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy và mất nước. 

Cần chú ý tránh các rủi ro liên quan khi sử dụng thuốc nhuận tràng bao gồm tương tác thuốc và chẩn đoán chậm một số tình trạng bệnh và sử dụng lạm dụng/quá mức.

• Tương tác thuốc: thuốc nhuận tràng có thể tương tác với một số loại thuốc như thuốc kháng sinh, về tim mạch và xương khớp. 
• Trì hoãn chẩn đoán tình trạng bệnh: một trong những nguy cơ của thuốc nhuận tràng có thể che giấu bệnh lý, ảnh hưởng đến quá trình chẩn đoán bệnh.
• Lạm dụng thuốc: xảy ra khi sử dụng liều thuốc nhuận tràng nhiều hơn bình thường hoặc thường xuyên hơn mức khuyến cáo. Việc này kéo dài có thể gây mất cân bằng điện giải và khoáng chất, nghiêm trọng hơn nếu phụ thuộc vào thuốc nhuận tràng có thể gây táo bón mãn tính, tắc ruột, tiêu chảy nặng, tăng nguy cơ ung thư ruột kết.

Quan niệm sai lầm về lạm dụng thuốc nhuận tràng để giảm cân

• Thuốc nhuận tràng mà người sử dụng dùng như một loại thuốc giảm cân thường là 2 loại: thuốc nhuận tràng thẩm thấu và kích thích. Mọi người thường dùng thuốc sau khi ăn tối vì muốn loại bỏ hết tất cả những gì vừa ăn vào. Sau đó, họ kiểm tra trọng lượng thì thấy cân nhẹ hơn bình thường nên nghĩ rằng uống thuốc nhuận tràng có thể giúp giảm cân.
• Tuy nhiên, các chất dinh dưỡng đã được hấp thu tại ruột non, phần còn lại đi đến ruột lại những những bã thức ăn, các khoáng chất còn lại và nước. Thuốc nhuận tràng làm việc trên ruột già, ngăn chặn ruột già hấp thụ nước và các khoáng chất còn lại.
• Bản chất của việc giảm cân là ngăn chặn sự hấp thu calo từ thức ăn chứ không phải nước và khoáng chất. Nên thuốc nhuận tràng không dùng để thực hiện các mục đích này.
• Hiệp hội Rối loạn Ăn uống quốc gia Mỹ cho biết rằng, quan niệm về sử dụng thuốc nhuận tràng để giảm cân là hết sức hoang đường, vì thuốc nhuận tràng chỉ giúp loại bỏ cặn bã, nước và khoáng chất cho nên khoảng cân nặng mất đi đó sẽ bù lại khi uống nước vào.

Hậu quả của việc lạm dụng thuốc nhuận tràng

Nếu việc lạm dụng thuốc nhuận tràng kéo dài sẽ gây ra các tình trạng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe con người như:

• Mất cân bằng điện giải và khoáng chất: natri, kali, magie và phốt pho là các chất điện giải và khoáng chất tồn tại với số lượng nhất định rất cần thiết cho các quá trình hoạt động của cơ và dây thần kinh. Khi sự cân bằng bị phá vỡ có thể khiến các cơ quan quan trọng này hoạt động bất thường.
• Mất nước nghiêm trọng có thể gây run, yếu, mờ mắt, ngất xỉu, tổn thương thận và nếu nghiêm trọng có thể gây tử vong. Mất nước thường cần phải can thiệp điều trị.
• Tình trạng phụ thuộc thuốc nhuận tràng do sử dụng quá mức có thể khiến ruột già ngừng phản ứng với thuốc nhuận tràng liều thông thường, do đó sẽ ngày càng cần một lượng thuốc nhiều hơn để nhuận tràng.
• Có thể gây tổn thương nội tạng, nhiễm trùng đại tràng, hội chứng ruột kích thích và có thể dẫn đến tổn thương gan. Lạm dụng thuốc nhuận tràng mãn tính có thể gây ung thư đại tràng.

Trên đây là một số thông tin về việc lạm dụng thuốc nhuận tràng, nếu việc này kéo dài sẽ gây nhiều ảnh hưởng đến sức  khỏe. Thay vì phải lạm dụng thuốc nhuận tràng, bạn có thể xây dựng một chế độ ăn uống lành mạnh, giàu chất xơ và tập thể dục đều đặn để giúp hệ tiêu hóa khỏe mạnh. Nếu trong trường hợp cần sử dụng thuốc nhuận tràng bạn có thể tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn sử dụng loại thuốc nhuận tràng phù hợp.

 

Tham khảo:

[1]  Elran-Barak, R., Goldschmidt, A. B., Crow, S. J., Peterson, C. B., Hill, L., Crosby, R. D., Mitchell, J. E., & Le Grange, D. (2017). Is laxative misuse associated with binge eating? Examination of laxative misuse among individuals seeking treatment for eating disorders. The International journal of eating disorders, 50(9), 1114–1118. https://doi.org/10.1002/eat.22745

[2] Portalatin, M., & Winstead, N. (2012). Medical management of constipation. Clinics in colon and rectal surgery, 25(1), 12–19. https://doi.org/10.1055/s-0032-1301754

[3] Mehler, P. S., & Rylander, M. (2015). Bulimia Nervosa – medical complications. Journal of eating disorders, 3, 12. https://doi.org/10.1186/s40337-015-0044-4

Khả Ngân (TH)